Vraag een moderne Japanse judoka om de kubinage te laten zien, en hij zal je met een vertwijfelde blik aankijken. In het Kodokan-judo bestaat de kubinage namelijk niet. Toch is het een worp die je in Nederland vaak tegenkomt. Dat hebben we voornamelijk te danken aan Mikinosuke Kawaishi (1899-1969), een Japanner die een grote rol heeft gespeeld bij de verspreiding van het judo in Europa. In zijn judobijbel My Method of Judo wordt de kubinage genoemd op pagina 46, waar de techniek wordt geclassificeerd als een heupworp. Het grappige is dat deze kubinage afwijkt van de kubinage zoals ik die heb geleerd in mijn dojo, een dojo die sinds een paar jaar (en als een van de laatste dojo’s in Nederland) is overgestapt van Kawaishi- naar Kodokan-naamgeving.

kawaishi_kubinage

Let goed op het linkerbeen van tori, dat op de middelloodlijn van uke staat. Dit is de kubinage zoals Kawaishi die predikte. In onze dojo zag de kubinage er meer zo uit:

kawaishi_koshiguruma

Tori stond evenwijdig aan de voeten van uke.

Er zijn dus binnen Nederland sowieso meerdere versies van de kubinage in omloop. Om het verhaal nog ingewikkelder te maken, blijkt de versie van de kubinage in onze dojo in feite een koshiguruma à la Kawaishi te zijn, want figuur 57 hierboven is afkomstig uit Kawaishi’s uitleg over de koshiguruma.

Volgens Kawaishi waren de twee belangrijkste verschillen tussen zijn kubinage en zijn koshiguruma:

1) de stand van de voeten van tori (loodrecht op of juist evenwijdig aan de voeten van uke) en

2) het feit dat tori bij de koshiguruma zijn hand niet via een aparte handeling achter de nek van uke zet en uke van begin tot eind boven aan zijn linker-revers vasthoudt (bron: My Method of Judo, pagina 47).

Met die kennis van zaken blijkt de kubinage in onze dojo dus een soort kruising tussen de kubinage en koshiguruma van Kawaishi te zijn geweest, want wij deden onze hand wel rond de nek van uke, maar kwamen met de benen uit in de stand van Kawaishi’s koshiguruma (alleen stond bij ons het linkerbeen van tori wel binnen).

kubinage_kanji

Links het woord kubinage, rechts het woord koshiguruma. Kubinage bestaat uit twee tekens: kubi (nek) en nage (worp).  Ook koshiguruma bestaat uit twee tekens: koshi (heup) en kuruma (rad).

evolutie_kubiHet teken voor kubi 首 (nek) is een ideogram van een hoofd met haar. Hiernaast zie je hoe het teken is geëvolueerd en gestileerd.

Het teken voor nage 投 (worp) bestaat uit drie delen. Links zien we 扌, een ideogram van te (hand). Rechtsboven zien we een几 (tateboko = lans) die opnieuw met een iets andere 又 (te = hand) overeind wordt gezet. In zijn geheel staat het teken voor het overeind zetten van een lans door deze met de hand bijvoorbeeld in de aarde te werpen.

Het teken voor koshi 腰 (heup) bestaat ook uit drie delen. Links zien we 月, een afkorting van 肉 (niku = vlees). Rechtsboven vinden we 臼 (twee handen), dat men later is gaan schrijven als呂 (ruggengraat) Rechtsonder vinden we 囟 (fontanel of hoofd), dat men later is gaan schrijven als 女 (vrouw). Twee handen die een hoofd fijnknijpen, later de ruggengraat van een vrouw: in beide gevallen ging het om iets dun of slank maken. Gecombineerd met het vleselijke deel links krijgen we dus een dun of slank deel van het lichaam, ofwel de heup (zoals die volgens het schoonheidsideaal zou moeten zijn).

Het teken voor 車  (kuruma = kar) kun je op z’n kant zetten. Je ziet dan letterlijk een kar met twee wielen. Een andere betekenis is rad, ook iets met draaiende onderdelen.

Kubinage en koshiguruma betekenen dus letterlijk nekworp en heuprad. Er is verder weinig magisch aan, en een diepere betekenis dan dat moeten we er dan ook vooral niet achter zoeken.

Met deze kennis van zaken is het niet vreemd dat Kawaishi de kubinage een kubinage noemde: de hand van tori die naar de nek gaat en deze later omlaag drukt is een wezenlijk onderdeel van deze worp. Bij de koshiguruma daarentegen is sprake van een roterende beweging van uke rond de heup van tori. De rest is een kwestie van interpretatie, maar dit zijn de zaken die van een kubinage een kubinage maken en van een koshiguruma een koshiguruma.

kodokan_koshigurumaZoals gezegd bestaat er in de Kodokan geen kubinage. Wel een koshiguruma. De kodokan definieert deze als volgt:

腰車は、首の後ろを抱きかかえるようにしながら、後腰に乗せ、車が回転するように相手を投げる技です。

Koshiguruma wa, kubi no ushiro wo dakikakakeru yō ni shinagara, ushirogoshi ni nose, kuruma ga kaiten suru yō ni aite wo nageru waza desu.

De koshikuruma is een techniek waarbij je de ander werpt door deze als het ware achter zijn nek te omhelzen, op de achterkant van je heup te laden en als een rad te laten roteren.

daigo_koshigurumaDe worp heeft dus drie cruciale ingrediënten: de achterkant van de nek, het laden op de heup en de rotatie. Opvallend is dat de Kodokan de benen gewoon in het midden plaatst, dus niet voorbij het been van uke (in onze dojo noemen we dat altijd het knipperlicht of een richtingaanwijzer). Ook in de judobijbel van Daigo, waarvan alleen de beschrijving van de tewaza en koshiwaza al 280 pagina’s in beslag neemt, komen de benen van tori niet voorbij uke. Het is een echte heupworp, waarbij je de heup diep moet indraaien, zodat het lichaam van tori bijna haaks op dat van uke komt te staan (zie foto rechts).

Nu zou dit allemaal slechts een kwestie van semantiek zijn, ware het niet dat we in Nederland een kata hebben dat je wel mag voordoen op judo-examens, maar dat door de Kodokan niet wordt erkend. Dat is overigens geen kritiek: ik vind het go no sen een geweldige kata die de principes van overname heel mooi demonstreert. Maar een van de redenen waarom de Kodokan bij het zien van deze kata wellicht moet slikken, is de gigantische spraakverwarring die rond deze kata is ontstaan.

Het gaat dan om handeling zeven en acht, te weten de overname van de kubinage met een ushirogoshi, en de overname van de koshiguruma met een ukigoshi. Je kunt deze vinden in de definitieve richtlijnen van het Go-no-sen-no-kata, zoals vastgesteld door de  Nationale Graden Commissie Judo van de Judo Bond Nederland. De richtlijnen zelf zijn samengesteld door Berber Roorda en Mark Bette (en ja, ik ben er trots op dat ik Mark ook wel eens op Facebook spreek)!

gonosen_kubinage
De kubinage in het go no sen

Wat we bij handeling zeven (de kubinage, zie foto links) zien is de kubinage van Kawaishi, maar dan niet met de linkervoet van tori op de middelloodlijn door uke’s benen, maar met de linkervoet schuin voor de linkervoet van uke. De rechtervoet staat rechts naast uke’s rechtervoet (omdat de go no sen een overname-kata is en tori uiteindelijk wordt geworpen, wordt tori in dit kata trouwens uke genoemd – om het allemaal makkelijker te maken)! Omdat ik niet op het kata, maar op de spraakverwarring rond de worpen wil ingaan, ga ik er echter voor het gemak vanuit dat er geen overname plaatsvindt en noem ik degene die de eerste worp uitvoert gewoon tori (er vindt geen overname plaats).

 

gonosen_koshiguruma
De koshiguruma in het go no sen

Bij handeling acht (de koshiguruma, zie foto links) zien we het rechterbeen voorbij de benen van uke komen: het knipperlicht, zoals we dat in onze dojo noemen.

Al deze informatie leidt tot de volgende tabellen (uitgaande van de kake-fase, niet de tsukuri-fase van de worp)…

 

Kubinage Kawaishi Kubinage Kodokan Kubinage Go no Sen
Linkervoet tori Middelloodlijn X Volgens foto’s voor linkervoet uke
Rechtervoet tori Achter en buiten rechterbeen uke X Achter en buiten rechterbeen uke
Pakking tori Van revers naar nek X Van revers naar nek

 

Koshiguruma Kawaishi Koshiguruma Kodokan Koshiguruma Go no Sen
Linkervoet tori Linksbuiten evenwijdig Binnen Schuin links voor linkervoet uke
Rechtervoet tori Rechtsbuiten evenwijdig Binnen Rechtsbuiten evenwijdig
Pakking tori Hoog in revers Van revers naar nek Volgens foto’s hoog in revers

Deze verschillen zijn ongetwijfeld een stuk minder belangrijk tijdens wedstrijden: het is maar net hoe je het beestje noemt en welke variatie je gebruikt. Maar bij gebruik in kata kan er verwarring optreden. In de officiële Japanse judo-kata komen geen van beide worpen voor (de kubinage sowieso niet, omdat die in Kodokan-judo niet bestaat). Ook de wel bestaande koshiguruma komt niet voor in Japanse kata. Maar in de oorspronkelijke, naar waarschijnlijkheid Britse go no sen komen beide worpen voor, en dan is het goed om te weten waarom er af en toe spraakverwarring kan optreden.

Nu is het niet vreemd dat de katavorm van een worp anders is dan de gangbare “wedstrijdvorm”. De seoinage uit het nage no kata is heel anders dan de spierballenworp die je buiten het kata zo veel tegenkomt (hoewel ik een van de weinigen lijk te zijn die de katavorm ook buiten de kata lekker vind werken – misschien een kwestie van gewenning)?

koga_koshigurumaDat geldt ook voor de koshiguruma. Toshihiko Koga, Olympisch kampioen, doet de koshiguruma bijvoorbeeld zoals links is te zien: de hand om de nek dus (à la kubinage) en zijn benen rond de middelloodlijn, met het rechterbeen ver onder uke door, opnieuw à la kubinage. Als Koga zijn rechterbeen niet in het midden had gezet, maar buiten het rechterbeen van uke om, krijg je in principe de kubinage van Kawaishi, die ongetwijfeld trots op Koga zou zijn geweest.

Die spraakverwarring is dan ook absoluut niet iets waar we ons voor hoeven te schamen. Maar een beetje bewustzijn kweken, dat kan geen kwaad!

Na plaatsing van dit artikel gaf Mark Bette (5e dan) mij nog de volgende geweldige anekdote, die dit blog lijkt te staven:

markbetteMark Bette: Ik liet tijdens een van mijn buitenlandse toernooien, waar ik samen met een docent van de Kodokan op de mat stond, ons go no sen zien. In het filmpje waren de namen van de technieken opgenomen. Bij alle technieken was het: “Wow, great, very good”, behálve bij de kubinage en koshiguruma. Daar fronste de docent licht zijn wenkbrauwen. Hij liet een stilte vallen en zei toen: “Interesting…”

 

Advertenties

6 gedachtes over “De grote spraakverwarring

  1. Zoals het hoort bij een japanoloog, exact de uitleg geven van de vertaling. Prima, echter het was jammer dat je er zondag de 22ste oktober niet bij was bij Budo Hans Roos. Daar werd door Mark Bette en Wietse Swart op een fantastische wijze uitleg en demonstratie gegeven op de mat. Want daar leer je uiteindelijk het hoe en waarom. Loek ik zou zeggen tot snel maar weer eens op de mat. Groeten Richard de Bijl

    Liked by 1 persoon

    1. Helemaal mee eens, Richard! Ik had daar heel graag bij willen zijn, en was nog wel persoonlijk uitgenodigd door Mark! Maar ik heb keiharde concessies moeten doen aan mijn gezin, dat me vanwege de judolerarenopleiding een jaar lang alleen op zaterdagavond heeft gezien: dat ik in ieder geval tot 2018 geen judo meer op zondag zou doen. In plaats daarvan zat ik dus met Aska, onze kleine van 9, auto’s te bewonderen in het Louwman Museum in Den Haag: iets waar hij al een jaar lang om had gevraagd. In 2018 hoop ik weer bij diverse activiteiten te mogen zijn. Waarom heeft een dag maar 24 uur?

      Like

  2. Fijn om nu eens van iemand anders te horen dat er verschillen zijn in de basisuitvoeringen van kosotgake en koshiguruma! In Nederland/Frankrijk is de basis over het algemeen altijd de Kawaishi methode geweest. Vele jonge leraren weten dat dus niet. Daar tegen over staat dat sommige Kodokan kata kenners, gewoon de Kawaishi vormen laten zien als basis als het bijvoorbeeld gaat over ko soto gake en koshi guruma. Net als de kubi nage kent Kodokan ook geen yoko tomoe nage in de Gokyo. Helemaal niet erg, maar niet fijn voor leerlingen die les krijgen van meesters die alleen hun eigen vorm kennen en met grote ogen kijken als ze de verschillen zien uit dit stuk. Hopelijk gaan nav dit mooie stuk meer mensen waza uitgebreider bestuderen!

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s