Van de verkeerde kááánt

Les krijgen door les te geven

Ik ben inmiddels druk bezig met het behalen van een judoleraar A-diploma: een tijdrovende, maar ontzettend leuke opleiding waarbij je eindelijk gaat doorgronden wat je voor je zwartebandexamen vooral moest léren.

Voor deze opleiding moet je ook lessen voorbereiden en geven, en onder het mom van waarom makkelijk doen als het moeilijk kan, koos ik als thema de uchimata. De reden hiervoor was eenvoudig: nergens leer je meer van dan van het les geven zelf, en aangezien ik geen hout van de uchimata begreep, leek dit me het moment bij uitstek om me de worp een beetje eigen te maken.

Op de sportschool doorzag niemand dat, maar een van de leraren op de opleiding (een zesde dan die liever niet bij naam genoemd wil worden), sprak me na de les aan en merkte op dat ik leuk toneelspeelde, maar zelf de worp ook nog niet doorhad (hij zei het natuurlijk veel diplomatieker dan dat, maar buiten kijf stond dat een zesdedanner meer ziet dan simpele shodan als wij). Hoe mijn leraar dat zag, daar kom ik straks op, maar laten we allereerst kijken naar de officiële uitleg van de Kōdōkan over de uchimata.

uchimata2

Binnendij

uchi
Uchi betekent “binnen“. Je mag het niet verwarren met 打 (uchi), dat slaan betekent. De uchimata heeft dus niets te maken met een slag of een kort contactmoment. Het hokje rondom is een huisje, en de 入 (oorspronkelijk een naar boven wijzende pijl) in het huisje betekent “naar binnen gaan”.

Allereerst de naam: uchimata schrijf je als 内股. 内  (uchi) betekent binnen en slaat op het feit dat dit een worp is waarbij tori tussen de benen van uke komt. 股 (mata) betekent dij en duidt deze plek tussen de benen nog wat preciezer: tori raakt met een van zijn benen de binnenkant van de dij van uke. Uchimata betekent niets meer of minder dan binnendij, zonder verdere abracadabra.

De Kōdōkan beschrijft de uchimata als volgt:

Bij de uchimata werp je de tegenstander door hem schuin naar voren uit balans te brengen en gebruik te maken van de achterzijde van de dij.

 Beweeg de pols van de tsurite (hengelhand) naar boven, tot boven de oren van de tegenstander. Draai de pols van de hikite (trekhand) dusdanig dat de handpalm naar buiten wijst, en beweeg deze omhoog naar ooghoogte en naar voren. Gebruik de tsurite en hikite om het zwaartepunt van de tegenstander schuin naar voren te brengen, zodat deze in een onstabiele houding komt te staan, en werp.

 Zet tijdens het werpen de achterzijde van de dij tegen het kruis en breng deze in één keer boven het hoofd.

Tijdens wedstrijden kan een uchimata makkelijk leiden tot een ippon, en er bestaan talloze variaties.

Je kunt op de tegenstander in lopen, je kunt gaan hinken, en elke judoka heeft zijn eigen stijl. 

mata
De linkerkant van het teken “mata” is afgeleid van 肉 (niku = vlees), om aan te geven dat het om een lichaamsdeel gaat. De rechterkant bestaat uit een handje en de opstaande veer van een vogel, en betekent in zijn totaliteit “rechtop laten staan”. De mata (dij) is dus dat lichaamsdeel dat ervoor zorgt dat we rechtop kunnen staan.

De beweging verloopt soepeler als je met je gezicht de hikite volgt wanneer deze de tegenstander naar voren trekt. Bij het werpen van de tegenstander maak je gebruik van de hikite en de rotatie van je lichaam. Door beide knieën iets te buigen, krijgen deze meer ruimte, zodat ze makkelijker kunnen opveren.

Een wedstrijdvariant

Tot zover duidelijk. Van de uchimata bestaat echter ook een wedstrijdvariant, die lijkt op een hanegoshi. Hierbij til je niet uke’s been aan de tsurite-kant omhoog, maar uke’s been aan de hikite-kant. Deze variant wordt vooral gebruikt als uke een sukashi probeert te maken door met het been aan de tsurite-kant weg te stappen.

Dit is de wedstrijdversie zoals die voorkomt in de officiële Kōdōkan-video’s voor de Japanse judojeugd (daarnaast bestaan er natuurlijk talloze andere versies). Hieronder vind je twee stills.

Maar wacht, is dit niet gewoon een hanegoshi?

De koning van de koning der worpen

800px-Inoue_Kosei_2008
Kōsei Inoue.

Kōsei Inoue, de judoka die volgens de Japanners het Japanse judo belichaamt, wordt ook wel de koning van de uchimata genoemd. Ook hij maakt gebruik van deze wedstrijdversie, en ook hij noemt dit een uchimata. Maar is de uchimata van Kōsei Inoue wel een uchimata? Kōsei zelf zegt van wel. Anderen noemen het een hanegoshi. Weer anderen noemen die mensen dom, en leggen uit wat volgens hen het verschil is tussen een uchimata en een hanegoshi: bij een hanegoshi veer je door je knieën, omdat het een heupworp is, terwijl de uchimata een beenworp is. Maar de Kōdōkan zelf schrijft: 両膝は、軽く曲げるようにして余裕を持たせると、両膝のバネを効かせやすくなります。 (ryōhiza wa, karuku mageru yō ni shite yoyū wo motaseru to, ryōhiza no bane wo kikaseyasuku narimasu), ofwel “Door beide knieën iets te buigen, krijgen deze meer ruimte, zodat ze makkelijker kunnen opveren.” Die vlag gaat dus in ieder geval niet op.

Wat zegt de Kōdōkan over de hanegoshi? De Kōdōkan noemt de hanegoshi 内股によく似た腰技 (uchimata ni yoku nita koshiwaza), ofwel “een heupworp die veel lijkt op de uchimata”. Het ligt dus niet aan ons. Ook in Japan bestaat er kennelijk verwarring. De Kōdōkan vervolgt:

kenkayottsu
Kenka-yottsu: tori pakt rechts, terwijl uke links pakt, of andersom. Gevolg is dat twee benen van tori en uke verder uit elkaar komen te staan.

Bij de hanegoshi werp je de tegenstander in één keer door deze op de heupen en benen te leggen.

 De worp is makkelijker in te zetten vanuit kenka-yottsu (gekruiste pakking): hengel met de tsurite omhoog en trek de hikite naar voren.

 Tot het moment waarop je het lichaam draait en tegen de tegenstander aanzet is de worp gelijk aan de ōgoshi, maar omdat je bij de hanegoshi de tegenstander op je been legt, open je het vegende been naar buiten en buig je de knie, zodat deze de vorm van een openende vierkante haak < krijgt (het Japanse teken = ku). Terwijl je de tegenstander op het gebogen been legt, til je het been recht naar boven en werp je de tegenstander in één keer terwijl je je eigen lichaam naar voren laat leunen.

 De hanegoshi lijkt erg veel op de uchimata. Bij de uchimata veeg je door je been ter hoogte van het kruis tussen de dijen van de tegenstander te plaatsen, maar bij de hanegoshi til je de tegenstander omhoog door je been bij de binnendij van de tegenstander te plaatsen. In de judowereld voert de uchimata steeds meer de hoofdtoon en wordt de hanegoshi steeds minder gebruikt, maar judoka die niet goed zijn in de uchimata schijnen de hanegoshi makkelijker aan te kunnen leren.

 In wedstrijden wordt deze worp veel ingezet nadat tori op de tegenstander in is gelopen, om daarna plotseling te stoppen en de tegenstander naar voren uit balans te brengen. Als de worp niet goed kan worden ingezet en het lichaam van de tegenstander niet voldoende meedraait, kan de worp worden getransformeerd naar een hanemakikomi (arm om de nek).

Eén verschil zou volgens de Kōdōkan dus moeten zijn dat de uchimata meer tegen het kruis plaatsvindt, terwijl de hanegoshi meer bij de dijen plaatsvindt. Maar dan kom je al heel snel in een grijs gebied terecht. Een been echt direct onder het kruis plaatsen lijkt geen goed idee: als je je tilbeen rechtstreeks onder het kruis van uke plaatst, vindt er minder lift plaats. Daarnaast is het voor uke een nogal pijnlijke aangelegenheid. Het lijkt dus verstandig om een beetje met die dijen te steggelen.

Ook vanuit de naam van de worp, die toch echt “binnendij” betekent, is een plaatsing direct onder het kruis niet te beredeneren. De binnendij zit ergens anders dan het kruis.

Wat zegt de man zelf?

Hoe zit het nou? Is deze wedstrijd-uchimata gewoon een hanegoshi en lopen we moeilijk te doen om niks, of is er meer aan de hand?

Na lang zoeken heb ik het antwoord, of misschien een antwoord gevonden. Maar omdat het komt van de koning van de uchimata, durf ik het wel hét antwoord in plaats van een antwoord te noemen. Kōsei Inoue legt het uit tijdens een seminar, dat op 15 oktober 2011 werd gehouden tijdens een trainingskamp van Ōtsu Budō in Higashi Ōmi, Japan (met dank aan Jim Thydén voor de beelden). Het fragment is volledig Japans gesproken, dus heb ik wat knip- en plakwerk verricht en het bewuste deel ondertiteld.

Inoue geeft zelf ook toe dat zijn wedstrijdversie van de uchimata veel wegheeft van de hanegoshi, maar hij benadrukt dat je niet helemaal moet indraaien, zoals bij een heupworp (zelf geeft hij de seoinage als voorbeeld, om vervolgens een kubinage na te doen – dit om het makkelijk te houden). De hele clou is juist dat je half indraait, uke tegen je zij aanzet, en de draai pas afmaakt tijdens de worp zelf door met je tsurite te werken en uke omlaag te drukken. Dat is een wezenlijk verschil.

Deze wedstrijdvariant van de uchimata is dus niet gelijk aan de hanegoshi. Hij lijkt er wel op. Het verschil zit hem niet in de vering van de knieën of de exacte plaatsing van je been, maar aan de manier van draaien tijdens de worp: heupen half indraaien, liften, verder draaien. Dat maakt van deze wedstrijdversie van de uchimata iets anders dan een heupworp, waarbij je meteen volledig indraait.

Scherpe ogen

nami_kimoto
Nami Kimoto.

Hoe mijn leraar doorhad dat ik van de wedstrijdversie eigenlijk nog geen kaas had gegeten? Allereerst ontbrak de subtiliteit die Inoue in de bovenstaande video aanbrengt. Maar ten tweede probeerde ik het standbeen van uke te liften terwijl hij er nog met zijn volle gewicht op stond. Dat het toch lukte, was vooral te danken aan kracht, en wat minder aan wijsheid. Deze scherpe observatie was echter wel de aanleiding voor een geweldig gesprek over Japan en judo, die uiteindelijk tot deze aflevering van deze blog heeft geleid.

Nami Kimoto, een voormalige vrouwelijke wedstrijdjudoka, voert de uchimata trouwens expres uit op het standbeen van uke. Ze zegt: “Omdat uke er met zijn volle gewicht op staat, kan hij moeilijk een overname (en dan bedoel ik vooral een sukashi) maken.” Als ik dat met een stalen gezicht tegen mijn leraar had gezegd, zou hij me dan hebben geloofd? Waarschijnlijk niet. Nami haalde er in ieder geval wel zilver mee in Bangkok (1998), dus helemaal gek is ze niet. (Bron: https://ja.wikipedia.org/wiki/%E5%86%85%E8%82%A1)

Kleine kinderen in Japan maken de uchimata trouwens zo.

 

Dat weten we dan ook weer.

Zonder het geduld en de sturing van mijn leraar (die helaas niet bij name genoemd wil worden) was deze aflevering nooit tot stand gekomen. Ik wil hem daarom hartelijk bedanken voor al zijn hulp. Verdere dank aan Aad van Polanen (6e dan), die de eerste vergelijking trok tussen de uchimata op het andere been en de hanegoshi, en me daarmee op het goede spoor bracht.

Advertenties