Renrakuwaza vs. renzokuwaza

Renrakuwaza vs. renzokuwaza

Vaak worden er om me heen discussies gevoerd over combinaties, die in het Japans renrakuwaza 連絡技 of renzokuwaza 連続技 worden genoemd. Vervolgens worden er hele verhandelingen gehouden over het precieze verschil tussen renrakuwaza en renzokuwaza. Zo zouden renrakuwaza gewoon combinaties zijn, terwijl renzokuwaza opeenvolgingen van worpen in dezelfde richting zijn, enzovoort.

De theorie

Voordat we op onderzoek gaan, moeten we eerst kijken wat het semantische verschil tussen beide termen is. Dat waza 技 in beide gevallen techniek betekent, daar zijn we het denk ik wel over eens. Blijven over renraku 連絡 en renzoku 連続.

Als Japanoloog herken ik renraku 連絡 meteen als contact opnemen (in de zin van aansluiting zoeken met) in het dagelijks taalgebruik: contact opnemen met de leraar, om bijvoorbeeld een afspraak te maken, is gewoon sensei ni renraku suru 先生に連絡する. Klinischer kan bijna niet. Ook de Kenkyūsha, zeg maar de Japanse Van Dale, komt met dit soort voorbeeldzinnen:

1. Contact opnemen
警察に連絡する (keisatsu ni renraku suru)
contact opnemen met de politie
2. Aansluiten
この列車は次の船と連絡していますか (kono ressha wa tsugi no fune to renraku shite imasu ka)
Sluit deze trein aan op de volgende boot?

Renzoku 連続 staat voor continuïteit. Waza wo renzoku shite okonau 技を連続して行う betekent een techniek continu of achterelkaar uitvoeren. Ook dit wordt bevestigd door de Kenkyūsha:

1. Voortduren
この状態は1ヵ月連続した (kono jōtai wa ikkagetsu renzoku shita)
Deze situatie duurde een maand voort

De Kōjien, het bekendste Japans-Japanse woordenboek, definieert beide termen als volgt:

Renraku 連絡
1. お互いになりくこと。けること。
Elkaar opvolgen, elkaar laten opvolgen.
2. 互いに関連すること。また、その関連。
Aan elkaar gerelateerd zijn. Of de relatie zelf.
3. 相手に通報すること。互いに意思を通じ合うこと。
Aan elkaar melden. Met elkaar van gedachten wisselen.
4. 繋がりがあること。特に、交通機関の接続。
Aansluiting hebben. Vooral aansluitingen in het openbaar vervoer.

Renzoku 連続
1. なりくこと。けること。
Elkaar opvolgen, elkaar laten opvolgen.

Merk op hoe in de eerste definitie van renraku het woord tsuranaritsuzuku なりく wordt gebruikt, waarin exact dezelfde tekens voorkomen als in renzoku 連続. Dat komt omdat tsuranaritsuzuku en renzoku synoniemen zijn. We kunnen dus stellen dat renraku en renzoku deels synoniem zijn:

Renraku = Tsuranaritsuzuku (elkaar opvolgen)
Renzoku = Tsuranaritsuzuku (elkaar opvolgen)
Daaruit volgt: Renraku = Renzoku

Dit is een belangrijke constatering. Daarover later.

We kunnen de woorden nog verder ontleden door naar de tekens zelf te kijken. Allereerst de ren uit zowel renraku als renzoku. Als je op de verschillende plaatjes klikt, krijg je een beeldvullende uitleg (klik linksboven op het kruisje om de uitleg weer te sluiten).

Vervolgens het teken raku uit renraku.

En ten slotte het teken zoku uit renzoku.

Als je alle plaatjes goed hebt bestudeerd, zul je tot de slotsom zijn gekomen dat de grondbetekenis van zowel renraku als renzoku “in serie verbinden = elkaar opvolgen” is. Ook hier blijkt dat we praktisch te maken hebben met synoniemen.

De praktijk

Voor zover ik kan nagaan komen de termen renrakuwaza en renzokuwaza niet voor in de werken van Kawaishi; meer werken over Busen (op basis van een directe bron en dus niet op overlevering) heb ik niet, dus wat deze stijl betreft houdt het even op. Blijft over de Kōdōkan-stijl.

De Kōdōkan kent de term renzokuwaza niet. Er wordt wel een definitie gegeven van renrakuwaza:

連絡技とは、「作り」、「掛け」、「体さばき」などを複合的に組み合わせ、連続して相手に技を掛けることです。試合のレベルがある程度上がってくると、仕掛ける技を相手に察知されて、ひとつの技だけでは、なかなか相手を倒すまでには至りません。そこで実戦においては、最初の技で相手を崩しながら次の技につなげていく「連絡技」が必要となるのです。多くの連絡技があり、それが、各選手の個性にもなります。

Renrakuwaza staat voor technieken die bij de tegenstander achterelkaar worden ingezet door tsukuri, kake en taisabaki op meerdere manieren met elkaar te combineren. Als het niveau van wedstrijden hoger wordt, voelt de tegenstander aan welke technieken er worden ingezet en wordt het moeilijk om de tegenstander met slechts één techniek omver te werpen. Bij een echt gevecht is het daarom noodzakelijk om de tegenstander met de eerste techniek uit evenwicht te brengen, om deze techniek daarna aan een volgende renrakuwaza te verbinden. Er bestaan talloze renrakuwaza, die tevens de stijl van elke deelnemer definiëren.

Merk op hoe in de definitie van renrakuwaza zelf het woord renzoku gebruikt wordt in de betekenis van achterelkaar, opeenvolgend, aansluitend. Niet alleen het woordenboek, maar ook de Kōdōkan zelf vindt kennelijk dat het hier gewoon om synoniemen gaat.

Wie een kuil graaft

In Nederland hoor je mensen vaak zeggen dat renrakuwaza voor een combinatie van willekeurige technieken staat, terwijl renzokuwaza voor een combinatie van technieken in dezelfde beweegrichting staat. Op Japanse blogs kom je weer diverse andere theorieën tegen: zo zouden renzokuwaza vooropgezette plannetjes (valstrikken) zijn, en renrakuwaza slechts opeenvolgingen van technieken. Maar ieder heeft er weer zijn eigen theorie over, niemand heeft bewijs en de blogs zelf zijn zeer obscuur en anoniem. Op geen enkele officiële site is een uitleg over het verschil tussen renrakuwaza en renzokuwaza te vinden.

Ook in Japanse cursussen op Blu-ray of Youtube worden de termen door elkaar gebruikt: de ene sensei heeft het over renzokuwaza terwijl hij renrakuwaza bedoelt, terwijl een andere sensei het over renrakuwaza heeft terwijl hij renzokuwaza bedoelt. De chaos is compleet.

De mokerslag wordt echter uitgedeeld door de Kōdōkan zelf, die ook een aantal voorbeelden van renrakuwaza geeft:

Van ō-uchi-gari naar ō-soto-gari
Van ko-uchi-gari naar tomoe-nage
Van osae-komi-waza (houdgreep) naar ude-hishigi-jūji-gatame
Van ko-uchi-gari naar seoi-nage
Van seoi-nage naar sode-tsurikomi-goshi

Het lijkt erop dat de Kōdōkan de beweegrichting van een techniek totaal niet relevant vindt. Ik ben dan ook bang dat het onderscheid dat door sommigen wordt gemaakt tussen renrakuwaza en renzokuwaza puur kunstmatig is, en vooral heel persoonlijk.

renrakuwaza
Het plaatje van de Kodokan bij de definitie van renrakuwaza. We zien hier een combinatie van o-uchi-gari naar seoi-nage: de worp verandert gewoon van richting.

Van judo naar games

Een interessant detail: 連絡技 (renrakuwaza) geeft op Google 15.100.000 treffers, terwijl 連続技 (renzokuwaza) “slechts” 1.710.000 treffers genereert. De meesten daarvan hebben trouwens betrekking op de term combo uit de gamewereld: een opeenvolging van technieken in vooral vechtspellen. Over van richting veranderen gesproken… dat is weer een hele andere tak van sport! Onderstaande illustraties geven de situatie goed weer:

renrakuwazagoogle
Een image search op renrakuwaza. Het is een en al judo dat de klok slaat.
renzokuwaza.jpg
Een image search op renzokuwaza. Ook leuk, maar duidelijk geen judo. Het judoplaatje op de tweede regel is geen judoplaatje, maar een karateplaatje.

Wie durft nu nog de term renzokuwaza te gebruiken?

Samenvattend: de woorden renrakuwaza en renzokuwaza zijn praktisch synoniem. Zelfs de tekens in deze woorden zijn praktisch synoniem. De Kōdōkan definieert renrakuwaza als een renzoku-techniek en geeft hiermee indirect aan dat beide woorden synoniem zijn. Japanse bronnen die het tegendeel beweren, zijn obscuur, zeldzaam en anoniem. De Kōdōkan haalt met hele duidelijke en concrete voorbeelden het meest aangehaalde argument, namelijk dat het betekenisverschil iets met de beweegrichting te maken zou hebben, volledig onderuit. Ten slotte laat een zoektocht op Google onomstotelijk zien dat renzokuwaza in het Japans met hele andere dingen worden geassocieerd.

Als je dus toch – kunstmatig – een betekenisverschil aanbrengt, zorgt dat vooral voor heel veel spraakverwarring. Het is ook niet voor niets dat we in het Nederlands maar één vertaling voor beide termen kennen: combinatie. Laten we het vooral daarbij houden. En laten we de term renzokuwaza vooral uitbannen, want officieel is deze judoterm niet.

 

Advertenties