“Delicaat! Delicaat!”, hoor ik mensen in de dojo vaak roepen, terwijl ze driftig naar de sensei knikken. Maar sensai (delicaat) betekent iets heel anders dan sensei (leraar), dus wellicht is het tijd om het een en ander over de mysterieuze Japanse ei-klank te vertellen.

Allereerst is het belangrijk om te weten dat wat hier staat – sensei – eigenlijk geen Japans is. Die lettertjes in het abc zijn erbij bedacht om Westerlingen die Japans willen spreken daartoe in staat te stellen, zonder dat ze daarvoor meteen 2200 tekens (het minimumaantal tekens dat je moet kennen om vlot Japans te kunnen lezen) hoeven te leren. 先生, kijk, dat is Japans.

Groot rijstveld

Het naar abc getranscribeerde Japans noemen we rōmaji (Romeinse tekens). Nu zijn er verschillende manieren om het Japans te transcriberen. Zo kun je ervoor kiezen om de sjie-klank op te schrijven als sjieshisi, enzovoort. Een soortgelijk verhaal gaat op voor talloze andere klanken. Het zal je dan ook niet verbazen dat er voor het Japans talloze transcriptiemethoden in omloop zijn, elk weer met hun eigen variaties. Dit verklaart waarom iemand die Ohta in zijn paspoort heet, ergens anders weer OtaOota, Outa of Ōta wordt genoemd. De uitspraak is in alle gevallen gelijk: een lange o en een korte ta. Ota dus, op zijn Nederlands. Strikt gesproken is de enige juiste spelling echter 大田 (groot rijstveld). Het is dus belangrijk om je te realiseren dat die rōmaji altijd een hulpmiddel zullen blijven. Niets meer, en niets minder.

Metamorfosen

James_Curtis_Hepburn

Wij Japanologen geven de voorkeur aan de zogenaamde Hepburn-transcriptie, die is uitgevonden door James Curtis Hepburn (1815-1911), een  Amerikaanse zendeling en Azië-kenner. De reden hiervan is dat deze transcriptie (en dan met name het zogenaamde Modified Hepburn of Revised Hepburn) de daadwerkelijke uitspraak van het Japans het meest nauwkeurig weergeeft. Wij Japanologen vinden dat belangrijk.

Running_in_board_of_Toyooka_StationApart genoeg is de onder taalkundigen zo populaire Hepburn-transcriptie niet de officiële transcriptie van de Japanse overheid.  Sterker nog, alleen bij de Japanse overheid zijn er al vier verschillende transcriptiesystemen in omloop: de Kunrei-shiki voor officële documenten, de Railway Standard voor stationsborden, de Ministry of Land, Infrastructure, Transport and Tourism Standard voor verkeersborden en de Ministry of Foreign Affairs Passport Standard voor paspoorten. Zo kan het dus zijn dat je dezelfde naam alleen bij de Japanse overheid al in vier verschillende gedaanten tegenkomt.

Een broodje èè met ùù

Voor ons judoka is het echter vooral belangrijk om te weten dat Hepburn een Amerikaan was, en geen Nederlander. En omdat het Engels in tegenstelling tot het Nederlands geen diftongen of tweeklanken kent, zoals ei en ui, betekent dat dus dat alle klinkers in geromaniseerde woorden los moeten worden uitgesproken. Sensei spreek je dus niet uit als sensai of iets dergelijks, maar als sensee-ie, ofwel sensee op zijn Nederlands.

Er zijn meer woorden die steevast verkeerd worden uitgesproken, maar dat heeft vaak eerder met klemtonen dan met romanisering te maken. Zo is de juiste uitspraak van het Japanse woord voor offerworp (sutemi) geen sóétummie, maar su-tè-mi, met de klemtoon op tè.

Niemand kan de judoka dit kwalijk nemen. En als Japanoloog vind ik het alleen maar geweldig dat mensen de moeite doen om de Japanse terminogie aan te houden, in plaats van de makkelijkste weg te kiezen en alles maar naar het Nederlands te vertalen. Maar kaizen (continue verbetering) is een mooi begrip, en het kan altijd beter.

Je weet nu wat de juiste uitspraak is. Doe er dus je voordeel mee!

Met dank aan Sebastiaan Fransen voor het aandragen van dit onderwerp.

Advertenties

2 gedachtes over “Een ei hoort erbij

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s